Prematüre bebeklerin sağlıklı gelişimi ve hemşirelik bakımı

Henüz 37. Haftasını doldurmamış ve erken doğan bebeklere prematüre bebek denir. Prematüre bebekler üç grupta incelenir. 37. Haftadan önce doğan bebek hafif derecede prematüre, 32. Haftadan önce doğan orta derecede prematüre ve 28. Haftadan önce doğan bebekler ise ileri derecede prematüre olarak bilinir

Prematüre bebeklerin sağlıklı gelişimi ve hemşirelik bakımı

Henüz 37. Haftasını doldurmamış ve erken doğan bebeklere prematüre bebek denir. Prematüre bebekler üç grupta incelenir. 37. Haftadan önce doğan bebek hafif derecede prematüre, 32. Haftadan önce doğan orta derecede prematüre ve 28. Haftadan önce doğan bebekler ise ileri derecede prematüre olarak bilinir(Sola ve Diken, 2008). Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünya genelinde yılda 15 milyon bebek prematüre olarak doğmakta ve bunun sonucu olarak 1 milyonun üzerinde bebek bir yaşını doldurmadan ölmektedir. Ülkemizde yaklaşık her yıl 140.00 düşük doğum ağırlıklı bebek doğmaktadır. Bu oranın çoğunu prematüre bebekler oluşturmaktadır. Ülkemizde düşük doğum aralıklı bebek oranı 1990 yılı için % 8 iken(Önal,2007), bu oran 2006 yılı için % 11, 12’ dir (Sağlık Bakanlığı,2007). Türkiye erken doğum oranında dünyada 56. Sırada yer alıyor (TÜİK, 2014). Erken doğumların sebepleri arasında çoğul gebeliklerin olması, kadınların geç yaşta anne olması, sezeryan doğumların artış göstermesi ve en önemlisi annenin fiziksel ve ruhsal yönden sorunlar yaşaması gösterilebilir(Özdoğan ve ark; 2018). Son yıllara bakıldığında prematüre bebeklerin veya çok düşük doğum ağırlıklı bebeklerin yaşam oranı artış göstermiştir(Bingöler Pekcici ve ark; 2018). Hızlı teknolojiye ve bilimsel gelişmeye bağlı günümüzde daha fazla preterm bebek yaşatılmaktadır. Araştırmalara bakıldığında prematüre bebeklerin gelişimsel sorunları olduğu fark edilmiştir. Bunlar hafif gelişimsel sorunlar ve ağır gelişimsel sorunlar olarak ikiye ayrılır. Prematüre bebeklerin solunum sistemi, sinir sistemi, işitme, görme ve daha sonraki yaşlarda öğrenmeyle ilgili bilişsel fonksiyonlarında sorunlar olduğu saptanmıştır. Özellikle okul çağına geldiklerinde dikkat eksikliği, hiperaktivite, öğrenmede güçlük, iletişimde bozukluk gibi olumsuz yönleri oluşmuştur( Sütçüoğlu ve ark; 2012). Ayrıca preterm bebeklerin beslenmesindeki zorluk nedeniyle büyüme ve gelişmede geri kalmışlardır. Prematüre bebekler genellikle yeterli beslenemedikleri için yoğun bakım ünitelerinde kalmaya devam ederler. Bu süreçte hemşirelerin bebeğe uyguladığı karın masajı olumlu etki göstermiştir. Bebeğin mide hareketliliğini, kilo alımını arttırdığı ve defekasyonun arttığı saptanmıştır(Yüce,2020). Prematüre bebeklerin hem duyusal hem bilişsel yönden sağlıklı gelişiminde ailenin büyük önemi vardır. Özellikle anne-bebek arasındaki ilişkinin bebeğin gelişimine katkısı büyüktür. Taburcu olan preterm bebeğin evdeki bakımı hakkında aileye büyük rol düşmektedir. Preterm bebekler hassas oldukları için fazla kalabalık ortamlarda bulunmamalı, gürültüden uzak olmalıdır. Ailelerin bu duruma özen göstermeleri ve destek olmaları gerekmektedir. Bu süreçte ailenin çocuğun gelişimi için bazı sorumlulukları üstlenmesi gerekir. Aileye erken özel eğitim programlarının çocuğa katkısı olacağını gelişiminde yön vereceği önemle vurgulanmalıdır. Ayrıca eğitime anne-babanın da katılımı çocuk üzerinde olumlu etki yaratacaktır(Sola ve Diken, 2008). Bu çalışmada amacım prematüre bebeklerin hem fiziksel hem bilişsel yönden sağlıklı gelişimlerini tamamlayabilmeleri için verilmesi gereken bakımı vurgulamaktır.

Annelerin Uyguladığı Masajın Prematüre Bebeklerin Gelişimine Etkisi:

Yenidoğanda dokunma veya temas etme sadece duygusal gelişime değil, biyolojik gelişimine de destek sağlamaktadır. Annelerin bebeklerine çıplak şekilde temas ettiğinde bebeklerin apne sayıları azalmış, solunumlarının düzenli olduğu saptanmıştır. Bu dokunma gelişigüzel olduğu halde etki yaratmaktadır. Sistemli olarak dokunma diğer bir deyişle masaj, bebekler üzerinde insülin ve gastrin hormonlarının salgılanmasını artırarak bebeklerin kilo alımına olumlu bir şekilde yansımıştır. EEG ile görüntülenen artmış beyin dalgalarının bebeklerde masajın mental gelişimini olumlu şekilde etkilediği yorumlanmaktadır. Masaj, birçok insanın ellerini gelişigüzel vücutta gezdirmek değildir. Özel bilgi ve öğretilmesi gereken bir uygulamadır. Bu masajı uygulamak ve aileye öğretmek için pediatri hemşireleri rol oynamaktadır. Bebeklerde her türlü sağlık bakımıyla ilgili detayları pediatri hemşireleri sağlar. Büyüme ve gelişmeyi sağlayacak önemli etkenlerden biri düzenli kilo alımıdır. Yapılan araştırmalarda yenidoğanlara uygulanan masajın, uygulanmayan bebeklere göre kilo alımında artış görülmüştür. Yani masajın bebeklerin kilo almasını olumlu yönde etkilemiştir. Bebeklerin mental gelişmelerinde annenin bebeğe dokunması büyük önem arz etmektedir. Kullanılan masaj tekniğinde anne ile bebek arasında temasın sağlanması, iletişim kurulması mental puanlarının artmasına yardımcı olmuştur. Yine yapılan araştırma sonuçlarında masajın bebeklerin motor gelişimine de katkı sağlamıştır. Masaj ile sağlanan etkinin stres hormonlarının azaltılmasına böylece preterm bebeklerde gelişmenin hız kazanmasına, kas gelişiminin artmasına olanak sağlamıştır( Öztürk ve Karabudak, 2008).

Prematüre Bebeklerde Kangru Bakım:

Kangru bakım, anne ile bebeğin tensel olarak birbirlerine dokunma halidir. Kangru bakımının bebeklerin solunumlarını ve kalp atımlarını güçlendirdiği ortaya atılmıştır. Bu uygulamada annenin sakinleştiği, bebeğin ise durumunu koruduğu görülmüştür. Bu teknik doğumdan sonraki ilk günlerde uygulanmamalıdır. Çünkü bebek inkübatöre yerleştirilmiş, ayrılması durumu olumsuzlaştırabilir. Eğer bebeğin buna ihtiyacı yoksa anneye verilmelidir. Buradaki amaç bebeğin anneye bağlanması, kendini yalnız hissetmemesini sağlamaktır. Kangru tekniği ile bebek hem duyusal hem psikolojik gelişimine katkı sağlayacaktır. Bu uygulamayı yaparken temas edecek aile üyesinin duş alıp, yıkanması gerekir. Kozmetik malzemeler kullanılmamalıdır. Annenin sadece göğsü açılır, geri kalan kısımlar kapalı olmalıdır ve bebek battaniye ya da yumuşak bir bezle ısı kaybını önlemek için örtülmelidir. Kangru bakımı anne ile bebek arasındaki bağı güçlendirir. Bebeğin, ebeveynlerinin kalp seslerini hissederek rahatlamasına yardımcı olur. Isı kaybını önler. Uykusunun düzenli olmasını sağlar ve kalp atım hızı ve sayısını düzenler. Ayrıca bu teknik annenin de süt salınımını artırmaya yardımcı olur. Normal bebeklerden farklı bir bebeği olduğu için yaşadığı stresin azalmasına yardımcı olur(Yılmaz ve Conk , 2000)

Prematüre Retinopatisi ve Hemşirelik Bakımı

Prematüre retinopatisini önlemek için öncelikle bebeğin bakımını iyi yapabilmek, retinopati takibi ve tedavisi önem taşımaktadır. Prematüre doğumların altta yatan nedenleri arasında erken membran rüptürü, çoğul gebelik, diyabet yer almaktadır. Preterm doğumların önlenmesi için bu hastalıkları önceden tedavi etmek gerekir. Prematüre bebeklerin bakımında yenidoğan yoğun bakım hemşireleri öne çıkmaktadır. Hemşirelerin bebekle ilgilenmesi, onları sevmesi özverili çalışmalarına olanak sağlar. Bu hemşireler stresle baş edebilecek, güçlü, meraklı, araştırmacı ve özellikle bilgili olan kişiler olmalıdır. Gözlem yetenekleri iyi olmalıdır. Yenidoğan yoğun bakım ünitelerinde oksijenin kontrollü kullanımı etkili olurken; yanlış kullanılması bebekte PR’ ye bağlı körlük veya beyin hasarının oluşması risk taşımaktadır. Preterm bebekler oksijenin toksik etkisinden normal insanlara göre daha fazla etkilenirler. Hemşirelerin, bebeklerin oksijen seviyesini sürekli kontrol etmeleri gerekir. Ayrıca satürasyon alarm limitlerinin %85-93 aralığında olması önerilmektedir. PR gelişimini engellemesinde PaCO2 basıncının 80 mmHg’nın altında tutulması önerilir. Bebeklere verilen oksijen dozunun her bebek için kendi bünyelerine uygun şekilde verilmelidir. Bir bebeğe verilen doz, diğer bebek için toksik olabilir. Oksijen konsantrasyonun %40 üzerinde olması PR gelişiminde etkili olduğu söylenmektedir. Oksijen ısıtılarak ve nemlendirilerek verilmelidir. Nemlendirme sayesinde gizli sıvı kayıplarını da azaltır. Bazı literatürlerde anne sütü, sükraz ve yuvaya almanın etkileri tartışılmaktadır. Yuvaya alınan prematüre bebeklerin ağlamalarının azaldığı ve kalp atım hızlarının normal olduğu saptanmıştır. Yenidoğan hemşireleri prematüre bebeklerin muayenelerini yaparken parlak ışık yerine loş ışık altında yapmaları bebeğin parlak ışıktan korunması gereklidir. Şiddetli retinopati gelişen bebeklerin postop bakımları önemlidir. Bebeklerin vital bulguları izlenmelidir. Ağrılarını azaltmak için sedasyon ve analjezi uygulamak gereklidir. Gözler, ödem , kızarıklık, şişlik ve hemoraji açısından değerlendirilmelidir. Ayrıca prematüre bebeklerin veya yenidoğan yoğun bakımında yatan bebeklerin aileleri PR konusunda bilgilendirilmelidir( Metreş,2014).

Ebeveyn- Bebek Bağlanması

Bebek ile iletişim kurmanın en güçlü yolları onlara dokunma veya temas etmektir. Bu bebeklerde güven ve sevgi duygusunu geliştirir. Anne- babanın bebeğe karşı sevgisini hissettirmesi bağlanmanın ilk adımlarını atılmış olmasıdır. Bebekten gelen bağlanma işaretleri, ağlaması, gülmesi veya izlemesi olarak anlaşılır. Bebeğin bu hareketleri geribildirim yaptığının göstergesidir. Bağlanma denemelerinin bebeğin zihinsel gelişimine katkıda bulunduğu söylenmektedir. Klaus ve Kennel bebeğin doğumdan sonraki 45-60 dakikasındaki anne-bebek etkileşimi için önemli bir zaman periyodu olduğunu öne sürmüşlerdir. Pozitif anne-bebek etkileşimi için sekiz adım vardır. İlk adımda anne bebeğin dikkatini çekmeye çalışır ve bebek tepki verirse etkileşim başlamıştır. Bir sonraki adımda anne bebeğe yönelir ve yüzüne bakar. Bir sonraki adımda anne bebeğe işaretler gönderir ve dikkatini çeker. Daha sonraki adımda bebek konuşmak için sesler çıkarmaya başlar. Bir sonraki adımda bebek ellerini, kollarını ve ayaklarını oynatarak heyecanlanır. Bir süre sonra heyecan biter ve yavaşlar. Daha sonra bebek gözlerini anneden uzaklaştırır ve burada etkileşim biter. Bu evreye geriçekilme evresi denir. Daha sonra bebek bir noktaya sabitlenir ve oraya bakar. Annelerin bebeğe sevgisini göstermesi, onların daha sağlıklı büyüme ve gelişme yaşamasını sağlar. Ayrıca bu bağlanma deneyimlerinin temelini oluşturmuş olur. Anne ile bebek arasındaki bağlanmada ilk iki yıl çok önemlidir. Başarılı bir bağlanma olmazsa bebek sosyal, fiziksel, zihinsel ve dil açısından problemler yaşayabilir. Prematüre ve ÇDDA bebekler için bu evreler önemlidir(Kavlak ve Şirin, 2007).

Güncelleme Tarihi: 08 Haziran 2021, 21:33
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER